ബുദ്ധന്റെ ജീവിതത്തിലെ ദാരിദ്ര്യം, സ്നേഹം, ദാനം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ഹൃദയസ്പർശിയായ ഒരു കഥ ഇതാ:
പാവപ്പെട്ട സ്ത്രീയുടെ വിളക്ക് (The Lamp of the Poor Woman)

ഒരിക്കൽ ബുദ്ധൻ തന്റെ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം സാവത്തിയിലെ ജെതവന വിഹാരത്തിൽ (Jetavana Vihāra) താമസിക്കുകയായിരുന്നു. ബുദ്ധന്റെ വരവ് പ്രമാണിച്ച്, ആ നഗരത്തിലെ ഒരുപാട് സമ്പന്നരായ ആളുകൾ വലിയ വഴിപാടുകളും ദാനധർമ്മങ്ങളും നടത്തി.
പ്രധാനമായും, രാജാവായ പസേനാദി ഉൾപ്പെടെയുള്ള ധനികർ ഒരു വലിയ വിളക്കുമേള (Lamp Festival) നടത്താൻ തീരുമാനിച്ചു. അവർ രാത്രി മുഴുവൻ വിഹാരത്തെ പ്രകാശപൂരിതമാക്കാൻ വേണ്ടി ആയിരക്കണക്കിന് എണ്ണ വിളക്കുകൾ കത്തിച്ചു. ഈ വിളക്കുകൾക്ക് ആവശ്യമായ എണ്ണയും തിരികളും അവർ യഥേഷ്ടം നൽകി.
ഇതെല്ലാം കണ്ടുകൊണ്ട് പുണ്യ എന്നൊരു ദരിദ്രയായ സ്ത്രീ നഗരത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൾ യാചിച്ചും മറ്റും കിട്ടുന്ന തുച്ഛമായ വരുമാനം കൊണ്ടാണ് ജീവിച്ചിരുന്നത്. ബുദ്ധന്റെ ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ചും ദയയെക്കുറിച്ചുമെല്ലാം അവൾ കേട്ടിരുന്നു.
സമ്പന്നർ നടത്തുന്ന വലിയ വഴിപാടുകൾ കണ്ടപ്പോൾ പുണ്യയുടെ മനസ്സിൽ ഒരു ചിന്ത വന്നു:

“എനിക്ക് സമ്പന്നരെപ്പോലെ വലിയ ദാനങ്ങളൊന്നും നൽകാൻ കഴിയില്ല. എങ്കിലും, എന്റെ ഉള്ളിലുള്ള ഭക്തിയുടെയും സ്നേഹത്തിന്റെയും ഒരംശം ഞാൻ ബുദ്ധന് സമർപ്പിക്കണം.”

അവൾ തന്റെ വീട്ടിൽ ചെന്നു. അന്നത്തെ ദിവസത്തേക്കുള്ള അവളുടെ ഭക്ഷണം മാറ്റിവെച്ച ശേഷം, കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന നാണയങ്ങൾ എണ്ണിനോക്കി. ആകെയുണ്ടായിരുന്നത് ഒരു ചെറിയ നാണയം മാത്രമായിരുന്നു. ആ പണം കൊണ്ട് അവൾക്ക് ഒരുനേരത്തെ ഭക്ഷണം വാങ്ങാൻ കഴിഞ്ഞേനേ.
എങ്കിലും, അവൾ ആ നാണയം ഒരു എണ്ണക്കടക്കാരന് നൽകി. “എനിക്ക് ഈ പൈസയ്ക്ക് ഏറ്റവും മികച്ചതും, രാത്രി മുഴുവൻ അണയാതെ കത്തുന്നതുമായ എണ്ണയും തിരിയും തരുമോ?” അവൾ ചോദിച്ചു.
എണ്ണക്കടക്കാരൻ അവളുടെ ഭക്തി മനസ്സിലാക്കി, അവളിൽ നിന്നും പൈസ വാങ്ങാതെ തന്നെ, ഒരു ചെറിയ വിളക്ക് രാത്രി മുഴുവൻ കത്താൻ ആവശ്യമായ എണ്ണയും തിരിയും നൽകി.
പുണ്യ ആ വിളക്ക് ജെതവന വിഹാരത്തിൽ, ബുദ്ധന്റെ മുന്നിൽ വെച്ചിരുന്ന മറ്റ് വിളക്കുകളുടെ അരികിൽ, വളരെ ഭക്തിയോടെ കത്തിച്ചു വെച്ചു. അവൾ ബുദ്ധനെ നമസ്കരിച്ചു കൊണ്ട് ആത്മാർത്ഥമായി പ്രാർത്ഥിച്ചു:
“പ്രഭോ, എനിക്ക് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ദരിദ്രയായ സ്ത്രീയാണ്. എനിക്ക് മറ്റൊന്നും ദാനം ചെയ്യാൻ കഴിവില്ല. എന്റെ ഭക്തിയാണിത്. ഈ വിളക്ക് എന്റെ ഹൃദയത്തിലെ വെളിച്ചമാണ്. ഈ വെളിച്ചം എന്റെ അടുത്ത ജന്മത്തിലും എന്നെ ധർമ്മത്തിലേക്ക് നയിക്കട്ടെ.”

പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ആയപ്പോൾ, ധനികർ കത്തിച്ച ആയിരക്കണക്കിന് വിളക്കുകൾ ഒന്നൊന്നായി അണഞ്ഞുപോയിരുന്നു. ചില വിളക്കുകളിലെ എണ്ണ തീർന്നു, മറ്റു ചിലത് കാറ്റടിച്ച് കെട്ടുപോയിരുന്നു.
പക്ഷെ, പുണ്യയുടെ ഒരു വിളക്ക് മാത്രം കൂടുതൽ പ്രകാശത്തോടെ കത്തുന്നത് ബുദ്ധന്റെ പ്രധാന ശിഷ്യനായ ആനന്ദൻ (Ānanda) ശ്രദ്ധിച്ചു.
ആനന്ദൻ ആ വിളക്ക് അണയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ആദ്യം അദ്ദേഹം കൈകൊണ്ട് കാറ്റ് വീശിയെങ്കിലും വിളക്ക് അണഞ്ഞില്ല. പിന്നീട് തന്റെ വസ്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് വീശാൻ ശ്രമിച്ചു, അപ്പോഴും വിളക്ക് കൂടുതൽ പ്രകാശത്തോടെ കത്താനേ ശ്രമിച്ചുള്ളൂ.
ബുദ്ധൻ ഇത് കണ്ട് ചിരിച്ചു കൊണ്ട് ആനന്ദനോട് പറഞ്ഞു:
“ആനന്ദാ, ആ വിളക്ക് അണയ്ക്കാൻ നിനക്ക് സാധിക്കില്ല. ആയിരം കുടം വെള്ളം ഒഴിച്ചാലും, ശക്തമായ കൊടുങ്കാറ്റ് അടിച്ചാലും അത് കെടില്ല.”

ആനന്ദൻ ആശ്ചര്യത്തോടെ ചോദിച്ചു: “അതെന്തുകൊണ്ടാണ്, പ്രഭോ?”
ബുദ്ധൻ മറുപടി നൽകി:
“ആനന്ദാ, ഈ വിളക്ക് വെറും എണ്ണ കൊണ്ടോ തിരി കൊണ്ടോ ഉണ്ടാക്കിയതല്ല. അത് കത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത് ഒരു അർഹതയുള്ളവൾ, ശുദ്ധമായ ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന്, ആത്മാർത്ഥമായ സ്നേഹത്തോടെയും ഭക്തിയോടെയും സമർപ്പിച്ച ദാനം കൊണ്ടാണ്. മറ്റ് വിളക്കുകൾ സമ്പത്തിന്റെ അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നോ പകിട്ടിനു വേണ്ടിയോ ആയിരിക്കാം നൽകപ്പെട്ടത്. എന്നാൽ ഈ വിളക്ക്, സർവ്വലോകത്തോടുമുള്ള മൈത്രിയുടെയും (Metta) നിസ്വാർത്ഥമായ സ്നേഹത്തിന്റെയും ശക്തിയാൽ ജ്വലിക്കുന്നു.”

പുണ്യയുടെ ദാനം ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ദാനം (ദാന പരമി) ആണെന്ന് ബുദ്ധൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു.
ഗുണപാഠം
ഈ കഥയിലെ പ്രധാന ഗുണപാഠങ്ങൾ ഇവയാണ്:

• ദാനത്തിന്റെ മൂല്യം ഉദ്ദേശ്യത്തിലാണ്: നമ്മൾ നൽകുന്ന ദാനത്തിന്റെ വലുപ്പത്തിലല്ല, അത് നൽകുന്നതിന് പിന്നിലെ ഉദ്ദേശ്യത്തിലും ഹൃദയത്തിലെ സ്നേഹത്തിലുമാണ് യഥാർത്ഥ മൂല്യം.
• ആത്മാർത്ഥതയാണ് പ്രധാനം: ധനികർ നൽകുന്ന വലിയ ദാനത്തേക്കാൾ, ദാരിദ്ര്യത്തിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരാൾ ആത്മാർത്ഥമായി നൽകുന്ന ചെറിയ ദാനമാണ് ദൈവത്തിന് പ്രിയങ്കരം.
• മൈത്രിയുടെ ശക്തി: ശുദ്ധമായ സ്നേഹത്തിൽ നിന്നും ദയയിൽ നിന്നും ഉണ്ടാകുന്ന പ്രവർത്തികൾക്ക് ലോകത്തിലെ ഏത് ശക്തിയേക്കാളും കൂടുതൽ ഊർജ്ജമുണ്ട്.
• ഈ കഥയും നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമായി എന്ന് കരുതുന്നു.